Podział firmy nie powinien zaczynać się od pytania: „którą procedurę przewiduje Kodeks spółek handlowych?”, lecz od ustalenia, jaki efekt biznesowy wspólnicy chcą osiągnąć. Inaczej planuje się oddzielenie nieruchomości od działalności operacyjnej, inaczej przygotowanie jednego segmentu do sprzedaży, a jeszcze inaczej rozdzielenie majątku pomiędzy skonfliktowanych wspólników.
Najpierw cel biznesowy, później wybór procedury
Przed podjęciem decyzji trzeba określić, które składniki majątku, zobowiązania, umowy, pracownicy i działalności mają znaleźć się po poszczególnych stronach podziału. Istotne jest również to, czy dotychczasowa spółka ma nadal istnieć, czy docelowo powinna zniknąć z obrotu.
To podstawowa różnica pomiędzy poszczególnymi wariantami. Przy podziale przez wydzielenie spółka dzielona zachowuje byt prawny, a tylko część jej majątku przechodzi do innej spółki. Przy podziale przez zawiązanie nowych spółek cały majątek dotychczasowej spółki trafia do nowych podmiotów, a spółka dzielona przestaje istnieć bez przeprowadzania klasycznej likwidacji. Możliwy jest również wariant mieszany, czyli podział przez przejęcie i zawiązanie nowej spółki – część majątku przejmuje podmiot już istniejący, a pozostała część trafia do nowo utworzonej spółki.
Kiedy podział przez wydzielenie jest najpraktyczniejszy?
Wydzielenie często sprawdza się wtedy, gdy przedsiębiorcy chcą zachować główną spółkę, ale przenieść określony obszar działalności do odrębnego podmiotu. Klasycznym przykładem może być oddzielenie nieruchomości od działalności operacyjnej. Budynki i grunty mogą znaleźć się w jednej spółce, podczas gdy produkcja, handel czy usługi pozostają w dotychczasowym przedsiębiorstwie.
Takie rozwiązanie wykorzystuje się również przy przygotowaniu konkretnego segmentu biznesu do późniejszej sprzedaży inwestorowi. Wydzielona działalność może funkcjonować jako samodzielna spółka z własnymi aktywami, personelem, kontraktami i strukturą finansową, co ułatwia późniejszą transakcję.
W praktyce podział spółek w Warszawie oraz innych dużych ośrodkach biznesowych często dotyczy właśnie grup kapitałowych porządkujących strukturę aktywów przed sprzedażą, pozyskaniem inwestora lub reorganizacją finansowania.
Nowe spółki jako sposób na całkowite rozdzielenie działalności
Podział przez zawiązanie nowych spółek jest dalej idący. Dotychczasowa spółka kończy działalność, a jej majątek zostaje rozdzielony pomiędzy co najmniej dwa nowe podmioty.
Takie rozwiązanie może być użyteczne przy rozstaniu wspólników, którzy nie chcą już prowadzić biznesu razem. Jeżeli przedsiębiorstwo obejmuje dwa stosunkowo niezależne obszary działalności, każdy z nich może zostać przypisany do odrębnej spółki, a wspólnicy mogą otrzymać udziały zgodnie z ustalonym modelem podziału.
Jeszcze większą elastyczność daje podział przez przejęcie i zawiązanie nowej spółki. Pozwala on połączyć reorganizację wewnętrzną z wykorzystaniem podmiotu już funkcjonującego w grupie. Może mieć sens np. wtedy, gdy część działalności ma zostać włączona do istniejącej spółki operacyjnej, natomiast dla pozostałego biznesu potrzebny jest zupełnie nowy podmiot.
Dlaczego ZCP ma tak duże znaczenie?
Jednym z najważniejszych zagadnień podatkowych jest ustalenie, czy wydzielane części działalności stanowią zorganizowane części przedsiębiorstwa, czyli ZCP. Nie wystarczy przy tym dowolnie wybrać kilku aktywów i nazwać ich odrębnym biznesem.
ZCP powinna być organizacyjnie, finansowo i funkcjonalnie wyodrębnionym zespołem składników materialnych i niematerialnych zdolnym do samodzielnego wykonywania określonych zadań gospodarczych. W praktyce analizuje się m.in. przypisane umowy, pracowników, zobowiązania, aktywa, sposób ewidencji przychodów i kosztów oraz możliwość kontynuowania działalności po podziale.
Kwalifikacja ta może mieć istotne znaczenie dla skutków w CIT i VAT oraz dla możliwości przeprowadzenia reorganizacji w sposób neutralny podatkowo. Dlatego struktury podziału nie powinno się projektować wyłącznie z perspektywy prawa korporacyjnego. Błąd na etapie kwalifikacji majątku może ujawnić się dopiero po zakończeniu całej operacji, np. podczas kontroli podatkowej.
Plan podziału nie jest formalnością
Centralnym dokumentem procesu jest plan podziału. Powinien precyzyjnie określać m.in. sposób podziału majątku, zasady przyznawania udziałów lub akcji oraz przyporządkowanie poszczególnych praw i obowiązków.
Niedokładne opisanie aktywów, kontraktów czy zobowiązań może później prowadzić do sporów o to, która spółka stała się właścicielem danego składnika albo odpowiada za określony dług. Szczególnej uwagi wymagają nieruchomości, prawa własności intelektualnej, finansowanie bankowe, zabezpieczenia, koncesje, zezwolenia i umowy zawierające klauzule dotyczące reorganizacji.
Przygotowanie procesu poprzedza więc analiza prawna i podatkowa przedsiębiorstwa. Następnie opracowywany jest plan podziału wraz z wymaganymi załącznikami, przeprowadzane są czynności korporacyjne, podejmowane uchwały wspólników lub akcjonariuszy, a finalnie składane są odpowiednie wnioski do KRS.
Ile trwa podział spółki?
Nie ma jednego terminu właściwego dla wszystkich reorganizacji. W stosunkowo prostej strukturze proces można przeprowadzić w ciągu kilku miesięcy, ale rozbudowany podział grupy kapitałowej może potrwać znacznie dłużej.
Na harmonogram wpływają m.in. liczba podmiotów, skala majątku, konieczność uporządkowania ZCP, liczba umów i zezwoleń, wymagane zgody banków lub kontrahentów, przygotowanie dokumentacji korporacyjnej oraz czas rozpoznawania wniosków rejestrowych. Dlatego harmonogram powinien powstać jeszcze przed formalnym rozpoczęciem procedury.
Prawnik i doradca podatkowy powinni pracować nad jednym scenariuszem
Podział spółki znajduje się na styku prawa korporacyjnego, podatków, księgowości, prawa pracy i często również finansowania bankowego. Konstrukcja, która jest dopuszczalna z punktu widzenia Kodeksu spółek handlowych, nie zawsze będzie optymalna podatkowo albo biznesowo.
Dlatego przed podjęciem uchwał warto przeanalizować kilka wariantów reorganizacji wspólnie z kancelarią posiadającą kompetencje prawne i podatkowe. Pozwala to wybrać nie tylko procedurę możliwą do wykonania, ale przede wszystkim taką, która prowadzi do oczekiwanego podziału biznesu bez tworzenia nowych problemów prawnych, podatkowych i organizacyjnych.